Thomas van Aalten

Het eerlijke verhaal van de Marokkanenmeehuiler

11 september 2014 | Reacties 1

Als ik een column of een ander artikel publiceer over literatuur, populaire cultuur of onderwijs krijg ik daar zelden reacties op. Zodra het ‘a’-woord (juist, allochtoon) of m-woord (Marokkaan) valt in een stuk of een tweet, stroomt mijn tijdlijn op Twitter vol met cynische opmerkingen, dikwijls van mopperende anonieme ‘Twitter-eieren’ met 33 volgers. Recent kreeg ik door een opmerking over een dubieus lesboek (u weet wel) weer veel reacties van het kaliber ‘moet je weer zo nodig mee janken met de k*tmarokkanen?’ Het antwoord is: nee, ik hoef niet perse mee te huilen met wie dan ook. Ik vind alleen wel dat we eerlijk moet zijn.

Eerder deze week berichtte het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) over het aandeel allochtonen onder jonge criminelen. Of althans, media berichtten erover, zoals het Parool: ‘Het aantal Nederlanders tussen de 12 en 25 dat wordt geregistreerd als een verdachte van een misdrijf, daalt jaarlijks. Tegelijk neemt het aandeel van de allochtone jongeren op dat dalende totaal toe, zo blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek’. 

Strikt genomen is dit het geval: het aantal verdachten daalt. Goed nieuws, zou u kunnen concluderen. Het aandeel allochtonen neemt toe. U leest het goed: het aandeel neemt toe. Niet het aantal. En wat zijn allochtonen in het verhaal dan eigenlijk? U denkt wellicht aan Marokkanen, want was niet 65 procent van de Marokkaanse jeugd voor zijn 23e met justitie in aanraking gekomen?

Eind augustus gaf CBS cijfers van 2013 over aangehouden verdachten in ons land, gerangschikt naar geslacht, leeftijd en land van herkomst. Van de 224.710 verdachten was een ruime meerderheid autochtoon, volbloed Nederlander dus: 115.910. Dan was er ook een deel niet-westers allochtoon; denk hierbij aan Chinezen, Russen, Peruvianen tot mensen met wortels in de Dominicaanse republiek – een hele waslijst. Dat aantal is 67.660. De westerse allochtonen (inclusief Europeanen (behalve Turken), Canadezen en Amerikanen, om maar wat te noemen) zitten in totaal op 39.870 verdachten. Dat aantal is toch echt hoger dan de groep van, bijvoorbeeld, de 16.860 verdachte Marokkanen.

In de berichtgeving werd de afgelopen dagen gefocust op het staatje ‘leeftijd 18-25’. Van dat aantal verdachten (53.950) is het aantal niet-Westerse allochtonen 17.540. Dat zijn er veel, dat zal iedereen beamen, maar wel een minderheid. Het deel Marokkaans-Nederlandse jongeren van dat aandeel is weer 5300. Dat komt neer op een krappe 10 procent van het totaal aantal verdachten. Natuurlijk, altijd te veel – maar geen meerderheid.

Laten we ook eens kijken naar cijfers van Bureau Halt, een instantie met interventieprogramma’s voor jonge delinquenten. Het totale aantal jongeren dat in 2013 in aanraking kwam met Bureau Halt is 16.540. Daarvan is het grootste deel autochtoon (10.620). Dat is meer dan 60 procent. Een derde (5760 jongeren) is allochtoon, waarvan weer 1340 verdachten tot de westerse allochtonen kunnen worden gerekend. De rest (niet-westerse allochtonen) wordt gevormd door 4420 verdachten. Daarvan zijn weer 1120 Marokkaans (blijft een beetje raar om dat zo te noemen, omdat ze gewoon hier zijn geboren).

Samengevat: minder dan 7 procent van het aantal jongeren dat bij Bureau Halt loopt, variërend in de leeftijd van 12 tot 17 jaar, is Marokkaans. Laat ik er duidelijk over zijn: dat aantal is veel te groot. Maar dat zijn er mogelijk minder (minder, minder) dan u dacht, of niet?

Journalisten focussen zich graag op thema’s als criminaliteit, omdat bij dergelijke negatieve onderwerpen de persen sneller draaien en de onderbuik van de publieke opinie gaat rommelen. Het leidt af van een probleem dat we niet onder het tapijt moeten schuiven: er is een grote groep sociaal-economisch zwakke jongeren die aangepakt en geholpen moet worden. Het doet, afgaand op bovenstaande resultaten, eigenlijk niet ter zake wat hun afkomst is, laat staan de rol van hun geloof; het is tijd dat we ons herijken en afzien van stereotypen. Dan hoef je ook niet bang te zijn om voor racist uitgemaakt te worden. Een jonge crimineel wordt vaak een volwassen crimineel. Dat is al erg genoeg.

 

Wat vindt de islamitische Blokker-caissiere toch van IS?

29 augustus 2014 | Reacties 1

Wie als volbloed (blanke) Nederlander zich afvraagt hoe de islamitische caissière, studiegenoot, buurman, politicus of winkelier denkt over de daden van IS, wil ik iets voorleggen.

In aanloop naar de Amerikaanse verkiezingen in 1868, waarbij de zwarte bevolking mocht stemmen, werden zo’n 1000 mensen vermoord. Bij de Colfax Massacre en New Orleans Massacre een paar jaar later, vielen honderden doden. De oorzaak was wederom de gang naar de stembus van de zwarte bevolking.

Een grove schatting van de Universiteit van Tuskegee: tussen 1882 en 1968 vielen er ruim 4,500 (!) doden, waarvan de bekendsten het trio (Chaney, Schwerner, Goodman) vormden dat we kennen van de film ‘Mississippi Burning’. Ook burgerrechtenactivist Medgar Evers hoort erbij, een jaar later gevolgd door Viola Luizo, en niet te vergeten Vernon Dahmer. Allemaal gruwelijk vermoord.  In 1979 werden in Greensboro, North Carolina vijf mensen vermoord. Twee jaar later was de 20-jarige zwarte Michael Donald in Mobile, Alabama aan de beurt.

Deze mensen werden vaak doodgeschoten of opgehangen of verbrand – of allemaal. Dan zijn er nog honderden, duizenden mensen mishandeld of gechanteerd, getreiterd.

Mannen, vrouwen, kinderen. 

Door blanke mannen, dikwijls met de hand op de bijbel en in naam van hun god, strijdend voor een ‘zuiver ras’.

De meeste moslims in Nederland hebben vermoedelijk net zoveel sympathie voor IS, zoals de meeste blanke Nederlanders sympathie hebben voor de ideeën van de Ku Klux Klan. Ze zullen er ongetwijfeld zijn, dat soort sympathisanten. Helaas.

Wat zegt uw innerlijke gevoel bij het idee van één blanke natie zonder homo’s en joden: weerzinwekkend? O? Maar probeer eens mee te denken, misschien niet u, maar uw opa of oma, ze zijn al wat ouder. Nee? Echt niet?

Maar wacht: zelfs al zouden uw familieleden of vrienden zo denken, stel hè, dan nog gaan ze niemand ondersteboven aan een boom hangen. Toch?

Als u uw gloeilamp afrekent bij Khadija in de Blokker, de voetbalskills van Özil bewondert of van uw studiegenoot met hoofddoek even de rekenmachine leent en het schiet door uw hoofd hoe ze over de gruwelijke praktijken van IS denken, of – oude koe! – 9/11, denk er dan even aan hoe u zelf – als blanke Nederlander – over de Ku Klux Klan denkt, en hoe u zich verantwoordelijk voelt voor de positie van de zwarte bevolking.

Dat dus. Nou, u mag zich dan een gematigde blanke noemen. Bofkont.

'Zwarte Piet?! Zeik toch niet zo, waar gaat het over!'

26 augustus 2014 | Reacties 2

Mensen die vinden dat Zwarte Piet anno 2014 'niet kan' - en ik behoor daartoe - krijgen vaak te horen dat het om een 'onschuldig kinderfeest' gaat.

Dat je, als je tegen zwarte Piet bent, als een self hating jew bent die teveel zwicht onder de druk van 'zielepieten' en 'multiculticlowns'.

Right.

Begin jaren tachtig. Cees Buddingh, destijds docent Nederlands in Gorinchem, deed onderzoek naar racisme in kinder- en schoolboeken. Hij kwam tot de volgende interessante vondst:

(Afkomstig uit Amigoe di Curacao, weekblad voor de Curacaosche eilanden, 21 augustus 1981)

Dit is godbetert 33 jaar geleden. Het stuk gaat niet over zwarte Piet, maar over andere stereotyperingen die destijds voorkwamen in uitingen van jeugdvermaak.

Nu zou er vandaag een 'interne mail' uitgelekt zijn van HEMA dat Zwarte Piet in de ban zou worden gedaan.

Of nee, toch niet.

Interessant - en huiveringwekkend - vind ik de storm van verontwaardiging die daarna ontstond. Heel de wereld staat in brand, maar Nederland toont zich op zijn smalst. Boycotten, die HEMA. Welja, maak er een hashtag van. Zo kennen we Nederland weer.

'Zwarte Piet?! Zeik toch niet zo, waar gaat het over!'

Nou daar gaat het over: het is racisme.

Good old racism.

Als je dat zelf niet ziet, is dat tot daar aan toe. Als een ander dat wel zo ziet - het subject van het vermeend racisme - wat doe je daar dan mee? Daar gaat het over.

De geilheid van een onthoofding

21 augustus 2014 | Reacties 1

Kennelijk is er in het medialandschap toch behoefte aan een ijkpunt als het om de moraal gaat. Een onthoofding van de Amerikaanse journalist James ‘Jim’ Foley door IS vinden we (gelukkig) barbaars, al helemaal wanneer deze daad wordt vastgelegd op video.

Gisteren keek ik met verbijstering naar Editie NL, dat volgens mij sowieso al niet ambieert om ooit een journalistieke prijs te winnen. Dit programma, dat door een koket duo wordt gepresenteerd en zich normaal niet buiten de reikwijdte van ‘zomer weer niet zo warm’ en ‘mannen eten meer worst’ bevindt, brandde deze keer de vingers aan het onthoofdingsfilmpje van Jim Foley.

Nee, de redactie besloot het filmpje niet te zien. Ben je gek. Ze hadden wel een expert, Peter Knoope van het international centre for Counter-Terrorism die vertelde dát het erg is als je kijkt. Verder vertelde een verslaggever dat hij het filmpje niet had gekeken, maar dat het wel kán als je wil. Dan was er nog de bekende vox pop waar dergelijke programma’s op draaien: wat vindt de gewone Nederlander? De plopkap lepelde op een openbare plek (een station, meen ik) wat quotes op van jongeren die zeiden dat het ‘toch wel belangrijk was om te weten wat er “daar” gebeurt.’

Ah, het mythische ‘dáár’. Vermoedelijk bedoelden ze een brandhaard rondom Noord-Irak, of iets anders met een woestijn in de buurt. Natuurlijk waren deze jongeren – die ik absoluut niets in de schoenen wil schuiven – niet benieuwd wat er daar gebeurt. Dat weten we toch allang? Dagelijks lezen we over moorddadige milities met verkrachtingen en moord op de agenda. Hadden ze nu écht deze video nodig om te weten ‘hoe het dáár zit’? Was er werkelijk een aan journalistiek grenzende nieuwsgierigheid? Welnee. Het is een soort geilheid.

Ze zijn benieuwd waar hun ijkpunt ligt. Het is een zoektocht naar de donkerste innerlijke spelonken. Om diezelfde redenen was het ook vaak druk bij executies met de guillotine die in Frankrijk tot in de vorige eeuw plaatsvonden. En wie het filmpje kán kijken en vervolgens de schouders ophaalt, weet: mijn ijkpunt ligt verder. ‘Ik ben een flinke als ik zo’n filmpje op Twitter zet met een smiley erbij.’ Dan is er ook nog de religieuze component: mijn terreur is geiler dan de uwe! Vanuit de vinexwoning iets roepen met boetedoen voor de aanvallen op IS van Obama.

Tien jaar geleden schreef journalist Wessel Penning in het Eindhovens Dagblad een groot stuk over het verschijnsel onthoofding in propagandavideo’s. Communicatiewetenschapper Jaap van Ginneken zegt in dat stuk: "Het is heel curieus hoe media - gedreven door sensatie en rivaliteit - steeds meer aandacht geven aan die terroristen. Een paar maanden geleden waren media nog terughoudend bij de vertoning van de videobanden over de onthoofdingen, maar nu staan ze er steeds langer bij stil. Ze zenden het filmpje uit tot vlak voor de onthoofding en verwijzen dan door naar de sites waar de hele onthoofding te zien is. Heel schijnheilig."

Dat was tien jaar geleden.

Het is een rare cyclus: een onthoofdingsvideo, verontwaardiging, een video-item maken over kijken naar een onthoofdingsvideo, kritisch schrijven over een video-item dat gaat over kijken naar een onthoofdingsvideo.

‘In elk geval hebben die Russische separatisten niet per ongeluk de passagiers van MH17 onthoofd,’ schoot het door mij heen.

Zo erg is het al.

In dat zelfde stuk van Penning staat overigens dat de onthoofding nog steeds ook officieel wordt toegepast als doodstraf. Bijvoorbeeld in Qatar. Ik denk dat we dat voor het gemak vergeten als daar het WK Voetbal losbarst, want de zoektochten naar onze donkerste spelonken wegen niet op tegen de geilheid van zo’n toernooi.

 

Yezidi trending maken is 1, hen verwelkomen is 2

13 augustus 2014 | Reacties 0

Ik keek vanochtend op Twitter en zag dat er verwoede pogingen zijn gemaakt om #stopYezidiGenocide trending te maken. Niet in het minst vanwege een oproep gisteren bij Knevel en van den Brink door een dame. Ik kijk al lang geen talkshows meer; omdat er doorgaans veel nadruk ligt op show en weinig talk, maar kon het goed volgen op de sociale media. Ook iets met Mark Tuitert. Dat laatste is in de meest positieve benadering aandoenlijk, in de realistische benadering een gotspe.

Maar dan het lot van de Yezidi, dat ook ik mij zeer aantrek. Het banale van het kwaad is dat IS(IS) haar media-pr ook vrij goed op orde heeft. Heel de wereld kent ze. Het tragische is echter ook dat het geen Hollywoodfilm is waarbij IS(IS) bombarderen helpt.

In 2009 vroeg een Armeens gezin asiel aan in Nederland, omdat zij in Armenië onderdrukt waren omdat zij Yezidi waren. In veel staten worden Yezidi bedreigd. Maar het IND heeft ze destijds doodleuk op straat gezet. 

In 2001 kwam een andere familie, Zangoyan, naar Nederland. Ze wachtten sinds 2004 op een verblijfsvergunning. Vader en moeder Zangoyan mochten in Nederland niet werken, en ook een taalcursus volgen was verboden. Armenië. Ligt niet ver van het noorden van Irak, trouwens. Ik weet niet hoe het met de familie nu is. De laatste berichten stammen uit 2012, toen de familie hoop kreeg omdat het 'gedoogkabinet' Rutte I, met Wilders in de nek van minister Leers, viel.

Yezidi trending maken en hen dáár in de regio steunen is een eerste stap, absoluut. Maar als vrij en beschaafd West-Europees land moet je ook de intentie hebben om onderdrukten ook hier te helpen. Dat onderscheidt de beschaving van de barbarij.

En niet alleen Yezidi.

In Italië (Lampedusa) komen dagelijks vluchtelingen per boot aan, de laatste tijd vaak op de vlucht voor geweld in Syrië. Nederland neemt er 250 op. 'Meer dan 250 Syrische vluchtelingen is onmogelijk,' stelt Teeven.

Het is ontroerend dat CDA-Kamerleden zich nu kwaad maken over Yezidi. Die mogen nog even met het schaamrood op de kaken de dossiers uit het verleden bekijken. Treurig dat we een grens trekken bij genocide.

We kunnen iets trending maken én wij kunnen de deur open zetten voor vluchtelingen van elke rang en stand. Wie dan nog 'als we zo gaan beginnen' roept, moet even nadenken.

In een hashtag kun je niet wonen.

Een winkelcentrum in Hoofddorp als metafoor voor vrijheid

11 augustus 2014 | Reacties 0

Vanochtend was ik met mijn dochters naar de tandarts geweest. De praktijk zit in Hoofddorp vlakbij een winkelcentrum dat daar zo’n dertig jaar geleden neergezet zal zijn. De rolluiken van veel middenstanders waren naar beneden, misschien door de crisis of door de zomer, dat weet ik niet. De aanbieding van de week bij het plaatselijk ‘petit restaurant’ was iets met saté en McCain friet en rauwkostsalade voor een kleine prijs. Met weemoed dacht ik aan de vele plats du jour die ik de weken ervoor op krijtborden voor de deuren van restaurantjes in uitgestorven dorpen vermeld zag. In het buitenland is een crisis of zomerstop toch vaak pittoresker. Maar het suburbane Nederland is minstens zo geruststellend, gewoon in een decor van een leeg en kleinschalig winkelcentrum uit de jaren tachtig. IS(IS) is ver weg, net als Russische separatisten en Syrische bombardementen en ander gruwelijks.

In Het Beste uit LIFE, een exemplaar uit ’74 dat ik laatst in een kringloopwinkel aanschafte, staan foto’s uit het magazine LIFE ingedeeld in categorieën als ‘De soldaten’, ‘De strijd van de negers’ en ‘De Leiders’. We zien neergeschoten Kennedy’s, afgeslachte Birmezen en Koreanen, een afgehakt en uitgebrand hoofd van een Japanner op een tank. Ik blader graag door dit soort almanakken, net als ‘Het aanzien van…’. Ik kan het iedereen aanraden. Steeds weer word je geconfronteerd met soms bekende, maar soms vergeten situaties. Wie zal zich herinneren dat de Sovjet-Unie in 1983 een passagiersvliegtuig uit de lucht schoot, omdat men veronderstelde met een Amerikaans gevechtsvliegtuig van doen te hebben? Dictators die van zich laten horen met bloederige, gruwelijke en mensonterende gevechten. Vliegtuigkapingen, bomaanslagen en beschietingen van Palestijnen. Een burgeroorlog in Jordanië op 17 september ’70. En dan voor de afwisseling een onschuldig ogende grootschalige parade ter ere van het 25-jarig bestaan van Israël op 7 mei ’73, met een troep vrouwelijke soldaten, hoewel premier Golda Meir het later zwaar te verduren kreeg vanwege het falen van Israël in de Oktoberoorlog van ’73.

Ik kijk er niet van op, maar ik krijg wel rillingen als ik erbij nadenk dat de huidige spelers in om het even welke bloederige strijd ter wereld toen misschien nog niet eens geboren waren. En ik heb niet de illusie dat de situatie dan over veertig jaar – wanneer we in Nederland weer nieuwe winkelcentra in andere nieuwbouwwijken hebben – heel anders zal zijn. Hoewel we in Nederland wel iets kunnen doen.

Het zal ten eerste helpen als wij niet met angst en haat onze kinderen hier in Nederland laten opgroeien over 'de ander'. het schrikbeeld dat de buurman links een Zionist is en de buurvrouw rechts een kalifaat wil, zeg maar.

Ik zag foto’s van demonstraties in de Haagse Schilderswijk en dacht bij de aanblik van opgeschoren blonde knullen die manmoedig de vuist in de lucht staken en met vlaggen wapperden: hoe voeden zij nu en straks hun kinderen op?

Als hier politici worden bedreigd maar aan de andere kant van de wereld mensen levend worden begraven, kinderen worden gedood in naam van welke God dan ook – dan rest ons geen andere passende reactie dan in elk geval te blijven pleiten voor een open Nederland, waar mensen hier tenminste wél in vrijheid kunnen leven. Elke onderdrukt mens op de vlucht moet hier in Europa recht krijgen op voedsel en onderdak. Maar ik vraag me af hoe die hoogblonde met zijn geschoren hoofd daar precies over denkt. Het is vrij makkelijk om een spandoek te dragen met ‘Geen Jihad in de straat’, maar de deur openzetten voor iemand op de vlucht voor IS(IS), hoe makkelijk doen we dat?

Ik reed terug richting de A4, passeerde gebouwen van Asics, Sanoma, L’Oreal en andere anonieme, halflege torens met spiegelende ramen – hoeveel oorlogsvluchtelingen kunnen we daar in huisvesten, daar mijmerde ik over – en dacht aan de vragen die mijn oudste dochter vaak stelt over het bestaan van een god. Ik zeg dan dat ik er niet in geloof, maar dat een ander zich zo vrij moet kunnen voelen om er wel in te geloven. Zolang mij niets verweten word dat ik zelf niet geloof. Een beetje zoals liberale gelovigen over homo’s praten, zeg maar.

Ik hoop dat onze kinderen en kleinkinderen nog vaak op landerige maandagochtenden door halflege winkelcentra kunnen slenteren.

 

Ode aan de andere mens: recensie Pandaogen van Joost van Bellen

4 augustus 2014 | Reacties 2

Aan het slot van de Zomergasten-uitzending met Saskia Noort vertelde de schrijfster over een van de eerste herinneringen die ze had van televisiebeelden die de ouderlijke huiskamer bereikten: een jonge – en behoorlijk gedrogeerde – Mick Jagger leest een gedicht voor van Shelley, kort na het overlijden van Rolling Stones-gitarist Brian Jones. Daarna zet de band in, en Jagger danst en springt bezeten rond in een wit gewaad. De jonge Noort was in de war: een jongen met meisjeshaar, gekleed in een witte jurk?

Zo’n zelfde ervaring had ik vermoedelijk tien (of meer) jaar later, toen ik de drag zangeres Divine zag bij Toppop (het zou een herhaling geweest kunnen zijn). Ik was volledig in de war, en was hopeloos geobsedeerd door dat wezen, die entiteit, een soort levend kunstwerk. Ik ben van ’78 en heb een oudere broer en zus, dus mijn ijkpunt voor popmuziek ligt mogelijk meer in de jaren tachtig dan bij andere leeftijdgenoten. Laatst zag ik nog vakantiefoto’s van toen ik hooguit dertien jaar moest zijn; een braaf jongetje met blond bloempotkapsel en een t-shirt met het hoofd van Robert Smith van The Cure erop. Een zanger die zich anno nu nog altijd tooit met lippenstift en net als The Rolling Stones kennelijk nog voor opwinding kan zorgen op een popfestival als Pinkpop, dat als verschijningsvorm steeds vaker op een museum lijkt.

David Bowie, misschien wel de aartsvader van de ambigue pop vol maskerade, make-up en rollenspelen in de populaire cultuur, bracht vorig jaar vanuit het niets een nieuw album uit, The Next Day. Hij treedt misschien niet meer op, maar voor de sensatie maakt dat inmiddels niet meer uit. Misschien leeft hij zelfs niet eens meer, voor het concept Bowie maakt dat niets uit. Ik las in een modeblad – Vogue? – een interview met een jong model met asblond haar. Ze was amper 20, maar haar stijlicoon was David Bowie.

De popmuziek – inclusief alle uitingen met kleding, videoclips, vormgeving van hoezen - was in de hoogtijdagen het vehikel om te verlichten, te inspireren en tot waanzin te drijven, maar in elk geval een poging om ons mee te nemen in een verhaal. Not sure if you’re a boy or a girl. Je ziet het ook in de opkomst van de disco- en latere dancecultuur; of het nu in Aken, Rimini of New York was. Het ging wederom om de transformatie van het gewone naar het bijzondere, van dag naar nacht en weer terug - zowel in de underground en mainstream. Is daar nu überhaupt nog verschil tussen? Een track op YouTube kan morgen viral zijn en miljoenen keren beluisterd. Misschien zie je de naweeën nog terug bij Lady Gaga of Daft Punk, maar popcultuur is gaandeweg steeds normaler geworden, en al helemaal de dancescene. Het is business. Dj Armin van Buuren draait voor de koning en maakt spotjes voor Menthos. Hardwell heeft een eigen auto-lijn. Maar ook buiten de dance; een keurige jongen gaat bij Giel Beelens televisieshow met zijn gitaar op de rug op een godvergeten bootcamp

De enige branche die nog doet of morgen de wereld er heel anders uit kan zien, is de modebranche, althans – die van Joost van Bellen in zijn roman ‘Pandaogen’. In zijn debuutroman is die wereld niet ten prooi gevallen aan de omhelzing van opzichtige voetbalvrouwen, leden van het Koningshuis en roddelrubrieken vol schijn-bn’ers, maar is die nog in handen van de – jawel, de extravaganza, maar van het morbide soort. In dat opzicht is ‘Pandaogen’ als cultuurhistorisch verschijnsel vrij uniek in de Nederlandse letteren. Herman Kochs nieuwe roman Geachte heer M put uit veel veiliger (en een beetje afgezaagd) materiaal, maar werd door elk zichzelf ernstig nemend literair recensent besproken. ‘Pandaogen’ zegt misschien veel meer over onze – moderne – cultuur. Alleen daarom al raar dat het niet wat meer is opgepikt. Is het alleen omdat Van Bellen een dj is?

In 'Pandaogen' draait het om Eva Akkerman, een model levend beyond the land of make believe, die gewend is te poseren in bittere koude op een dieet van de apotheek en de minibar. Zij leeft niet, zij ondergaat; haar smartphone is soms haar enige touwladder naar het ‘echte’ leven omdat haar gezichtsloze agent Kik haar stuurt en haar agenda bepaalt. Soms krijgt zij macabere boodschappen van een niet-bestaand telefoonnummer, of ontvangt cryptische cadeaus in haar hotelkamer die refereren aan haar verleden. Van Bellen lijkt beïnvloed door Bret Easton Ellis’ roman Glamorama, maar slaat niet door; Van Bellen heeft eigenlijk vrij veel genade voor zijn personages en maakt Akkerman juist geen ‘kut met een kassa’, maar geeft een inkijkje in de denk- en leefwijze van iemand die op de catwalk de ster is, maar in het winkelcentrum in Zoetermeer de outcast zou zijn. Precies zoals popsterren als Divine, Klaus Nomi of Marilyn Manson dat zouden zijn. In Pandaogen krijg je niet de boerenlul die zingt over zijn schoenen; je krijgt duistere disco.  

Ooit werd Eva geboren als een jongen. Toch wordt dit verder geen uitvergroot drama; het is wat het is, zoals bij het model Valentijn (ooit geboren in een ander lichaam; over wie ooit daadwerkelijk een documentaire is gemaakt) die tweemaal genoemd wordt. Het grotere drama schuilt ergens anders in; niet zozeer dat Eva ooit Evert was, maar dat Eva zich eigenlijk alleen maar geaccepteerd en bewonderd waant voor de lens van gewillige fotografen of op de catwalk voor krankzinnige ontwerpers zoals de krankzinnige Terrenz Terrenz, die zo uit een David Lynch-film gestapt had kunnen zijn. Uiteraard heeft die zucht naar erkenning en de angst voor de anonieme boodschappen op haar telefoon te maken met een trauma, waar ik de details niet van zal verklappen. Eva Akkerman en haar kompanen – geen modellen, maar een dj en een soort vrouwelijke Iggy Pop – vormen een karavaan die niet zou misstaan in een clip uit de jaren tachtig. Proostend met zwarte champagne, in een decor van dan weer Ibiza, dan weer Miami, dan weer Londen.

Ja, Pandaogen is als debuutroman geslaagd, maar er zijn ook wat kanttekeningen. Het boek heeft in stilistisch opzicht wat opstartproblemen; de eerste paar pagina’s bevatten al zo’n concentraat aan metaforen, dat ik huiverde voor de rest van het boek. Maar dat trekt Van Bellen later juist helemaal strak. De hoofdstukindeling is soms ook wat gratuit; korte hoofdstukken zijn gewijd aan de andere personages dan Eva, maar dat is overbodig. We ontdekken gaandeweg wel wie dj John van Catwijk, rockzangeres Carmen en travestiet Loes/Lukas Veen (Lucy Vegas) zijn, die hebben geen eigen hoofdstukken nodig. Ook is de rol van collega-model Alaska mij wat troebel en is de artiest Karlsen (die alleen even aan het begin en aan het slot verschijnt) mij te veel de theatrale rockgek die weggelopen lijkt uit de tv-serie Californication.

Toen ik in een ver verleden als muziekredacteur werkte bij VPRO’s 3VOOR12, las ik gretig de stukken van Van Bellens ‘dagboek’ dat hij bijhield vanaf menig muziekconferentie. Van Bellen is niet van het kleine leed, maar van het grote drama. Ik meen dat Pandaogen een zware bevalling was; ik hoop vooral dat Van Bellen zich niet heeft laten afschrikken en ook nadenkt over een omvangrijk literair oeuvre. Wat mij betreft is hij geen schrijvende dj, maar een artistieke dj én schrijver.

En ik schreef dit alles zonder de woorden 'acid' en 'RoXY' (de befaamde hoofdstedelijke club waar Van Bellen ooit veel draaide, en die later in vlammen zou opgaan) te laten vallen.

 

'Der Kalte Krieg hat nur Pause gemacht'

20 juli 2014 | Reacties 0

Ik wilde een scherp polemisch stuk schrijven, maar ontdekte al snel dat het mij niet lukte.

Een van de eerste dingen die ik op Facebook riep na de crash van MH17 was dat we kennelijk nabijheid nodig hebben bij een aanslag om erdoor geraakt te worden; moesten slachtoffers van andere aanslagen soms een juichpak aan voor het ons raakt, schreef ik. Niet alleen een open deur (hoe ‘kennelijk’ is die nabijheid nu overigens), maar ook onnodig kwetsend en ijskoud, vooral toen de eerste ‘via via’-kennissen onder de slachtoffers zich in de tijdlijn openbaarden.

Ja, natuurlijk komt het dan dichtbij. 193 Nederlanders in het vliegtuig kenden gemiddeld per persoon 50 mensen (van familie tot aanhang tot de buurman aan toe), en die kennen weer 50 mensen, en zo kent iedereen in Nederland minstens wel iemand die weer iemand kent die bij de ramp is betrokken.

Ergens op een veld in een spookachtig niemandsland, hier duizenden kilometers vandaan, liggen nu vrienden, collega's, familieleden, buurmannen, kinderen en al hun spullen, of delen ervan. Van Nederlanders, maar ook Maleisiërs, Belgen, Australiërs, Duitsers, Britten, Indonesiërs, Filipijnen, enzovoort. Omdat het zo’n non-descript gebied is, lijkt het lot in handen van beesten en waanzinnigen. Of je je een Rus of een Oekraïner voelt, je bent een universeel slecht mens als je na zo’n aanslag niet met gezond verstand en empathie handelt.

Ik ben zo vreselijk bang dat deze aanslag over een jaar een commissie oplevert, een parlementaire enquête over zeven jaar, een rapport – en excuses van de een aan de ander over 50 jaar. Maar nog veel banger ben ik voor Poetin.

Commando’s sturen, een gewapend konvooi, je hoort er van alles over wat ‘we’ zouden moeten doen. Eensgezind hadden nu in heel Europa alle alarmbellen moeten klinken. Als een politieagent in een grensdorp tussen Nederland en Duitsland twintig mensen per ongeluk zou doden, zou niemand elkaar de schuld geven; men zou zich in eerste instantie ontfermen over die twintig mensen en daarna een klopjacht beginnen op de politieagent. Als het een Duitse agent bleek te zijn, zou de Duitse burgemeester net zo opgelucht zijn dat hij gepakt was.

Poetin niet. Poetin trachtte zijn eigen straatje schoon te vegen en dat maakt hem een universeel slecht mens. 

Nederlanders begrijpen weinig van zo’n slechte infrastructuur rondom het rampgebied, van de monsterachtige situatie waar een rebel met een wapen zwaait om experts op afstand te houden en waar mensen door persoonlijke spullen van overledenen neuzen. Maar laat dit dan in vredesnaam een waarschuwing zijn.

Mijn primaire reactie is dat premier Rutte na dit debacle de deur dicht moet smijten bij Poetin. Je zoekt het maar uit. Met je separatisten. Der Spiegel schreef het mooi gisteren: ‘Der Kalte Krieg hat nur Pause gemacht.’ Het is nu geen kwestie van de rug recht houden, maar in eerste een rug maken, een sterke internationale – bijvoorbeeld Europese – rug.

Maar wat weet ik ervan? Wat heb ik te schrijven? Je zou het als een gebrek aan engagement kunnen noemen, maar ik ben niet de aangewezen persoon in dezen.

Het verdrietigste ervan is dat niemand zich dat voelt, omdat het zo’n absurde daad van moord is. Nabestaanden allerminst. Wat zullen die nu vinden van Poetin?

We moeten maar trots zijn dat wij hier vooralsnog geen vliegtuigen uit de lucht schieten, met opzet of per abuis. Goedbeschouwd ben ik een bewonderaar van polderen en vergaderen en voel ik me na zo'n bloeddorstige daad - ook na de berichten uit Gaza - alleen nog maar een pacifist.

Pacifisten zijn misschien naïever dan separatisten, maar in elk geval beschaafder.

 

Alle jonge mensen

3 juli 2014 | Reacties 0

Er waren tijden dat ik werken voor geld verschrikkelijk vond.

Op mijn 15e bezorgde ik de Arnhemse Courant, dat ging nog wel. Alleen had ik elke week weer abonnees minder. Toen had niemand het over digitalisering, maar gewoon over slechte bezorgers. Je salaris hing af van het aantal abonnees. Ik heb de vale loonstrookjes van Wegener nog ergens liggen, de oplichters.

Later kreeg ik na het behalen van mijn havo-examen (en dus vóór het studeren aan de hogeschool Arnhem en Nijmegen) een baantje bij de Aldi Press, waar ik pakketten tijdschriften voor de middenstand moest sorteren of juist weer uit elkaar halen, dat weet ik niet meer. De zomer van 1996 bracht ik door in een bedompte fabriekshal waar ik uren achtereen die tijdschriftenpakketten in een metalen postkar legde. Tijdens de koffiepauzes vluchtte ik naar buiten, omdat ik niet in de kantine durfde te zitten. Toen schreef ik mijn eerste verhaal voor een literair tijdschrift, en ik fantaseerde dat op een dag mensen in een fabriekshal mijn boeken of artikelen ook zouden opstapelen.

Een paar weken later werkte ik op de Westerbouwing in Renkum, een soort pretpark met één attractie (een stoeltjeslift door de bossen). Ik fietste twee weken lang van Huissen naar Driel en nam daar de pont. De pontvaarder was als de schakende dood uit die film van Ingmar Bergman. Het regende dikwijls. Ik moest bij de Westerbouwing de mechaniek van de lift bedienen (hij draaide op een oude Volkswagenmotor) en op een noodknop drukken als een bejaarde of kind half werd meegesleept zonder dat hij vast zat met een beugel. Aan het einde van de dag diende ik het nummer van één stoel te onthouden, zei de baas. Dan moest ik het hele rondje afwachten tot die stoel weer terug was. Ik moest zeker weten dat niemand meer in de lift zat, want ooit had er een man er een paar uur na sluitingstijd in gezeten. De man had, toen hij eenmaal gered was, uit woede de hele Volkswagenmotor gesloopt, zei de baas.

Ik herinner me een opa met zijn kleinkind die in het stoeltje plaatsnam waar een plas water in lag. ‘Dat is bij de prijs inbegrepen,’ zei ik en zag het tweetal gestaag door het bos hobbelen.  

Tijdens mijn studie in Amsterdam (toen ik niet meer in Nijmegen studeerde) werkte ik als nachtportier in een hotel, ik denk dat ik toen heel wat jaren heb moeten inleveren omdat nachtwerken het slechtste is voor een mens. Met bloeddoorlopen ogen stapte ik dan om acht uur ’s ochtends op de fiets naar Uilenstede waar ik in het felle zonlicht probeerde te slapen terwijl ik eigenlijk bij een college moest zijn. Er werkte een receptionist die me deed denken aan de manager van de Cup-a-soup-reclame. Ik haatte hem zo erg dat ik bedacht dat ik twee dingen kon doen: hem vermoorden of hem in een toekomstig boek een rol laten spelen. Dat laatste heb ik gedaan, bij mijn debuut in 2000.

Zelfs toen ik al twee boeken had gepubliceerd en een studie had afgerond en dacht dat de wereld op me zat te wachten, deed ik nog rotwerk. Al vond ik het overtypen van notariële akten en andere beleidsstukken in een gebouw tegenover het Hilton niet zo erg. De juriste was heel aardig. Wel heb ik doodsverlangen gekend bij een ander advocatenkantoor in Buitenveldert, waar ik onder de vlag van Randstad memo’s moest uittikken van recorders die waren volgeblaat door advocaten met natte krulletjes.

Al die uren die ik heb weggekeken, al die collega’s die ik in mijn fantasie vermorzelde in een hakselmachine of koffie in het gezicht gooide.

Dan kwam ik thuis en dacht na over mijn plannen, die steeds meer contouren kregen. Ik bouwde, verzonken in gedachten, mijn eigen imperium: dit zou ik worden, dat zou ik willen bereiken, die zou ik willen ontmoeten.

Nu ben ik bijna 36. Ik heb werk waarbij ik nooit op een klok kijk, behalve om te zien hoe laat het is.

Twee weken geleden kwamen eerstejaarsstudenten bij me thuis om het jaar af te sluiten. Sommigen blijven ‘meneer’ en ‘u’ zeggen, en dat vind ik geruststellend.

Deze week had ik het fijne sluitstuk van het collegejaar: portfolio’s nakijken van studenten van de minor Creatief Schrijven. Ik kan me geen beter werk voorstellen.

Als er één doel is dat ik zou moeten omschrijven als docent in het hoger onderwijs, is het het bieden van perspectief (bijvoorbeeld in de vorm van nieuwe kennis, maar hoop mag ook), en soms troost (als iets tegenzit). De fase van jeugd naar wasdom is immers regelmatig doortrokken van twijfels, diepe melancholie en wilde plannen en een vage toekomst.

Ik ben er niet jaloers op.


De prijs van nabijheid

25 juni 2014 | Reacties 0

Zodra een luguber voorval zich voltrekt – een moord, een kind dat vermist is, een verkrachting, ontvoering, een dodelijk ongeluk – dat betrekking heeft op slachtoffers die onze naasten zouden kunnen zijn, wekt het onze interesse.

Twee sympathiek ogende studentes die in een ver land iets onschuldigs doen als vrijwilligerswerk; het zouden onze dochters, buurmeisjes of nichtjes kunnen zijn. We zitten er bovenop als onheil hun deel blijkt. In eerste instantie voelt dat rechtvaardig.

Maar waar houdt maatschappelijke onrust en noodzakelijke nieuwsgaring eigenlijk op, en begint na een vermeende ontknoping een zeer ongepast voyeurisme en procedé van afstandelijke termen in nieuwskoppen als ‘resten’ en ‘botten’?

Uiteindelijk betaalt de familie van slachtoffers de prijs van nabijheid. Als slachtoffers zo dicht bij ons lijken te staan, trekken we het ons extra aan. Journalisten en redacteuren geven er een draai aan, zodat we nog iets verder worden meegezogen. Of er kwade opzet in het spel is, weet ik niet, maar ik twijfel wel eens over hun motieven. ‘Er is behoefte aan’, ‘dit moeten we gewoon doen’, zijn natuurlijk geen argumenten.

Alsof het een tv-serie met cliffhanger betreft maken we graag een 'overzicht' van zo'n vermissing met ernstige afloop. Minutieus doen we het, maar eigenlijk zijn het varianten op elkaars stukken. Zelfs Geenstijl doet mee. Doorgaans zou je zoiets eerder verwachten bij de verslaggeving van een zware kabinetsformatie of ingewikkelde oorlogsvoering.

Ik snap dat de familie van slachtoffers foto’s in eerste instantie vrijgeeft wanneer het om vermissingen gaat. Maar steeds maar weer de portretten die zo contrasteren met de ‘resten’ en ‘botten’ - wie is daar nu nog mee geholpen?

Er is overigens niks nieuws aan. Vanaf de jaren zestig laaien dergelijke discussies op en verstommen ze weer net zo snel. Steeds is er weer het gesprek met ‘respect’ aan de ene zijde en ‘nieuwsgaring kent geen emotie’ aan de andere zijde.

Maar die voorkeur voor nabijheid maakt het wel zeer wrang. Niet alleen voor de familie van slachtoffers die ongevraagd onderdeel zijn van een nationaal nieuwsfeit. Ook voor familieleden van slachtoffers die minder dichtbij staan.

Wat te denken van de Iraanse asielzoeker Mostafa Talaia, die een jaar geleden vermoord werd in Oisterwijk. Hij werd neergestoken op weg naar het asielzoekerscentrum. Hij haalde Opsporing Verzocht en wat lokale media, maar hij haalde slechts twee keer Nu.nl: waarvan één keer de kop luidde: ‘Moord op een asielzoeker’. Als plaatje een stockfoto van een politieauto. Een condoleanceregister voor Talaia ben ik nog niet toegekomen. De zaak is inmiddels gesloten.

De ene zaak is de andere niet, ook niet voor journalisten.

 

Archief

2014

september augustus juli juni mei april maart februari januari

2013

december november oktober september augustus juni mei april maart februari

2012

november