Het Zuidplein in Amsterdam

De Zuidas is de wereld van Akzo, van banken, van juristen, van de VU. Maar de wereld van wonen? ‘Double income, no kids,’ zo legt een ondernemer van het WTC uit. ‘Dit gaat nooit een volkswijk worden.’

En dat ligt in eerste instantie niet eens aan de plannen of aan de beloften. Maar wel aan het concept van balies, toezichthouders, uniformen. Samen met schrijver/journalist Joris van Casteren, o.a. schrijver van het boek Lelystad, wandel ik vanaf de twee Mahler 4-gebouwen van het Amsterdam Symhony complex, via de hal van station Amsterdam Zuid, naar het WTC.

Dit artikel uit Intermediair uit 2007 legt het probleem van de Zuidas bloot: de botsing tussen de zakelijke markt en de vereiste levendigheid en losse cultuur die een stadshart met zich meebrengt. Bart van Oosterhout en Hugo Logtenberg beschrijven dat het gebied internationaal hoge ogen gooit, maar dat eenderde van de 9000 woningen op ‘het dok’ (áls het er al komt) waarschijnlijk nooit als sociale woningbouw in de verhuur gaat. Het was een van de beloftes van GroenLinks-raadslid Maarten van Poelgeest. Maar ‘de makelaars die in het gebied actief zijn, kijken ons glazig aan als we vragen wie er in die gesubsidieerde huurflatjes temidden van de glanzende torens zouden moeten gaan wonen. Tegen de tijd dat het zover is, zijn we die politieke beloftes van het Amsterdamse college allang weer vergeten, zie je ze denken,’ aldus Van Oosterhout en Logtenberg.

Alles is er op de promenade van het Zuidplein: terrasjes, een bloemenwinkel, een AH to go, een Wagamama. Maar zullen we nog meemaken dat het hier gaat leven, dokmodel of niet? Joris twijfelt. ‘Zolang de beoogde bewoners zich schikken in het concept, gaat het goed. Maar zodra mensen buiten de kaders gaan lopen, gaat het fout.’

Joris van Casteren in het WTC Amsterdam

En dat maken we mee bij een non-descripte hal van het WTC. Waren we eerder al naar de hoogste verdieping gegaan en hadden we vol verbazing naar de cleanheid van de omgeving gekeken, nu hebben we te maken met een steriele dame die zeer ontregeld raakte van mijn audiorecorder. Wij op onze beurt raken weer in de war van een zwarte man in pak die doodstil handelingen verricht op zijn laptop, in het midden van de ruimte. We zullen nooit weten wat hij daar deed, hij zal nooit weten wat wij daar deden.

Virtuele musea, opnames van Bij Ons in de BV, een Italiaans restaurant, een theater – hoeveel is er nog nodig eer de Amsterdammer zich gaat thuisvoelen op de Zuidas? Tot die tijd vermaken we ons met de fascinerende skyline die ons geschonken wordt wanneer we uit Utrecht of Den Haag per auto onze hoofdstad naderen. ‘Natuurlijk is het fascinerend,’ zegt Joris. ‘Als je op de A10 rijdt ben je één van dat setje koplampen uit de futuristische maquette.’

Of ik er ooit zal wonen, weet ik niet. Of ik vind dat er een project als de Zuidas moet bestaan: ja. Of ik vind dat het een kans moet krijgen: ja. Of ik denk dat het ooit een Manhattan de 2e wordt…? Ik zal de vraag doorschuiven aan mijn kleinkinderen. Daarbij, elke wereldstad heeft zijn klagers met kritiek op bouwkundige opschepperij en planologische grootheidswaan.

Luister naar de het audioverslag van de wandeling door het WTC.

Audiopassanten 3 – WTC

Gijs heeft een rits 3D-modellen van Zuidas-gebouwen verzameld in 3D Warehouse. Ga naar het profiel van Gijs, zoek op de kaart waar de gebouwen staan en bekijk ze van alle kanten.

De folder Zuidas, Nieuw Amsterdam, die ik van Frederijk Haentjens heb gekregen, vertelt: ‘Het beoogde Dokmodel, een tunnel van 1300 meter, maakt het mogelijk fysiek en visueel de wijken Amsterdam Zuid en Buitenveldert te verbinden. Bovenop en naast de tunnels kan circa één miljoen vierkante meter woningen en kantoren worden gebouwd.’

Haentjens legt in de volgende video uit hoe de Zuidas er in 2030 uit gaat zien én waar nu nog de problemen liggen.

De horizon van de Zuidas in 2030 from Standplaats Zuidas on Vimeo.

De glazenwassers van het ING House, 1 april 2010. De man in het midden is de schoonmaker van het gebouw.

Een waterig zonnetje nodigt de glazenwassers uit om buiten hun rookpauze te vieren. Met twee tot vier man maken ze twee keer per jaar het hele ING-gebouw schoon. Het zijn nogal wat ramen. ‘De ING moet ook bezuinigen.’ Glazenwasser Lucas (links op de foto) voert het woord in het volgende audiofragment. Collega Gerrie (hier rechts) twijfelt of dat dokmodel (een tunnelsysteem waarbij de autowegen en de metro- en treinlijnen onder de grond zullen worden weggewerkt) er voor de Zuidas ooit komt. ‘Ik ga het niet meer meemaken.’ Hij woont overigens niet in Amsterdam, maar Almere. ‘Noodgedwongen’, voegt hij er aan toe. De prijzen voor woningen in de hoofdstad zijn voor een man met zijn inkomen te hoog. ‘En ik verwacht niet dat de woningen aan de Zuidas daar iets aan zullen veranderen…’

Bekijk het ING House in 3D met Google SketchUp.

Standplaats Zuidas – Audiopassanten deel 2

Bekijk de recente fotostream op Flickr.

Joris van Casteren in het WTC Amsterdam, 2 april 2010

Vandaag ontving ik Joris van Casteren in Amsterdam Bright City. Het waaide weer onnoemelijk hard, maar de zon scheen ook eens. Ik had in het centrum een exemplaar van Joris’ Lelystad gekocht (opnieuw, mijn eerdere exemplaar is tijdens een verhuizing zoekgeraakt, of ik heb het in een jubelende dronkenschap cadeau gedaan aan een kennis of vriend. Een eigenschap die mij tekent. Kunst moet je verspreiden), en ging met lijn 5 richting Station Zuid. Joris kwam iets later, hij had naar een parkeerplek gezocht. De auto kon uiteindelijk rusten in een garage waar voornamelijk zeker geen mild geprijsde Audi’s geparkeerd stonden. We maakten een wandeling vanaf de twee torens van het Amsterdam Symphony-complex (die van de cover van het boek De Vastgoedfraude) tot aan het station. Onderweg glipten we het WTC binnen en namen de lift naar de zesde verdieping.

We keken naar beneden, naar de centrale hal. Alles in onze omgeving was gestroomlijnd, gefixt en gedesigned. We huiverden bij het idee als dit het model en de ideologie van de Zuidas symboliseerde. Beneden, in een lege zaal met glanzende marmeren vloer en vele zitcombinaties, plasmaschermen met CNN en één donkere robotachtige man achter een laptop, werd ons door de jonge vrouw achter de balie verteld dat we geen audio mochten opnemen. De opmerking dat dit een openbaar gebouw was, en dat wij ondanks alles óók gefilmd zouden worden, bracht de vrouw moreel aan het wankelen. Het praatje met de archetypische ‘manager’, anoniem verborgen in een telefoontoestel op de glanzende desk, maakte het af. Belde deze vrouw wel echt? Was de man achter de laptop in de hal wel echt?

‘Bestaat de Zuidas wel?’ vroeg Joris. Hij had twijfels of de Zuidas ooit zou floreren. Maar je hoeft toch niet in een WTC wonen, zei ik. Misschien, als het dokmodel zou doorzetten (zodat de snelweg, de metro en de trein ondergronds zouden gaan), zou Joris er in geloven. Misschien lacht men ons over twintig jaar wel uit en is de Zuidas een hi-tech city zone zoals Potsdammer Platz. De niet-bestaande fotogalerij in de fotogalerij op de site van Amsterdam Symphony geeft te denken.

Dit weekend staat de hele audiowandeling met Joris van Casteren online, net als de praatjes van de glazenwassers van het ING-kantoor en de directeur van de begraafplaats langs de A10, eerder deze week.

Om bij het ING-kantoor te komen, was ik vanuit westelijke richting komen fietsen, langs de bedrijventerreinen die rondom de Schinkel liggen. Als je goed kijkt, ontdek je plekken voor mensen die die plekken alleen maar gebruiken uit noodzaak, omdat er verder niets voor handen is. De Eiffeltoren bezoeken we voor de lol, op de Dam kijk je naar de duiven omdat je daar misschien van houdt. Maar niemand zou op zijn vrije dag naar het broodjeskot op de groenstrook naast een afrit van de A10 of de kebabtent op een parkeerterrein gaan. Het zijn net als de bankjes van een kantoorgebouw tegenover metrostation Amstelveenseweg urban shelters: schuilplekken om de werkdrift te ontlopen. Maar liever zou je gewoon een espresso drinken op een plein in Milaan, toch?

En wat moeten we denken van die trap op de foto hierboven, die naar de A10 leidt, op een steenworp afstand van het ING-kantoor? Wie heeft ‘m voor het laatst bewandeld?

Een beeld op de R.K. begraafplaats Buitenveldert. Een paar meter achter dit beeld rijden de auto's op de A10

Hoe loopt de Zuidas eigenlijk? from Standplaats Zuidas on Vimeo.

Tijdens mijn dagen op de Zuidas heb ik de volgende apparatuur bij me:

- Een Packard Bell Easy Note LJ7 met Windows 7
- Een Sony koptelefoon met kleine oortjes
- Een digitale fotocamera (DSC-W55 Sony Cyber-shot)
- Een Flipcamera
- Een Microtrack 24/96 Audiorecorder met AKG D230 microfoon
- Een Nokia E61i telefoon

Past allemaal in één laptoptas en een mini-flightcase voor de audiorecorder. Zoals ik al eerder aangaf ben ik niet zo thuis in de cijfertjes, maar dit kost al met al minder dan twee ruggen. Verder nodig: een beetje webruimte / server. Ik werk met een getweakte Wordpress-stylesheet. Tussendoor lees je FD en koop je eens een boek (zoals een boek over vastgoedfraude). Wie heeft er nog een NOB-wagen nodig, dezer dagen? Wie huurt er nog een kantoorpand?

Nog een nadeel: je mist collega’s voor wat ruggespraak. Ik voel me toch een beetje een gevacumeerde forens in dit gestileerde decor.